ابزار هدایت به بالای صفحه

گروههای زیادی از لکها در طول تاریخ از مناطق خود کوچانده و تبعید شده اند از جمله گروهی که ساکن شمال ایران هستند و به کردهای تبعیدی معروفند و گروهی دیگر که توسط عثمانیها به اطراف آنکارا در ترکیه (شهر هایمانا یا هیمنا) کوچانده شدند به لکهای شیخ بزینی یا کردهای هیمنه ای معروفند که هنوز فرهنگ و هویت خود را کمابیش حفظ کرده اند. برای مشاهده و دانلود آهنگ لکی از لک های ترکیه اینجا را کلیک کنید.

قیاسوند (قیاسی . غیاثی یا غیاثوند) نام یکی از طوایف بزرگ لک و لک زبان است که در ایران و عراق زندگی می کنند. طوایف اصلی قیاسوند در روستاهای شیخ مکان  سیمره (دره شهر) و روستاهای شهرستان پلدختر زندگی می‌کنند. طایفه قیاسوند از هفت تیره تشکیل شده است. طوایف قیاسوند در استان ایلام در دره شهر، دهلران، آبدانان و در استان لرستان در خرم آباد، ملایر، نهاوند، و پلدختر و استان‌ کرمانشاه و استان‌ زنجان، رودبار، منجیل، تهران ساکنند. در عراق اکثر در شهرهای الحی البدره و الکوت ساکنند لازم به ذکر است که در عراق این طایفه را با نام فیلی (القیسی) می شناسند.

در شهرستان دهگلان کردستان چند روستا به اسم لک مشهورند.م برای نمونه میتوان از روستای "خضر لک" نام برد. همچنین در حدود 8 روستا نام فامیل همگی ساکنین زندی است. البته نام افراد لک این روستاها پسوندهایی نیز با اسم همان روستا دارند. افزون بر این همه ی این روستاها در همسایگی هم زندگی میکنند. اگر چه لک ها در بیشتر نقاط ایران با زبان مادری خویش یعنی زبان لکی سخن گفته و شیعه مذهب هستند ولی تمامی لک های این روستاها با زبان "کردی سورانی لیلاخی" سخن گفته و تماما سنی مذهب هستند. و اما...

همانگونه که بارها در نوشتارهای پیشین از پراکندگی جغرافیایی ایلات، طوایف و تیره های گوناگون قوم لک در ایران و عراق به دلایل گوناگون همچون تبعید اجباری، کوچ و ... سخن گفته ایم اینبار نیز توضیحاتی پیرامون پاره ای از قوم لک که در شهرستان میاندواب آذربایجان زندگی میکنند می پیردازیم.

در کتاب "مردمان میاندواب" نوشته جمشید محبوبی (١٣٨٨) (لینک مشاهده مشخصات و خرید کتاب) و در فصل نهم آن میخوانیم که:

قیاسوند (قیاسی . غیاثی یا غیاثوند) نام یکی از ایلات بزرگ لک و لک زبان است که در ایران و عراق زندگی می کنند. طوایف اصلی قیاسوند در روستاهای شیخ مکان، سیمره (دره شهر) و رو ستاهای شهرستان پلدختر زندگی می‌کنند. طایفه قیاسوند از هفت تیره تشکیل شده است. طوایف قیاسوند در استان ایلام در دره شهر، دهلران، آبدانان و در استان لرستان در خرم آباد، ملایر، نهاوند، و پلدختر و استان‌ کرمانشاه و استان‌ زنجان، رودبار، منجیل، تهران ساکنند. در عراق اکثر در شهرهای الحی البدره و الکوت ساکنند لازم به ذکر است که در عراق این طایفه را با نام فیلی (القیسی) می شناسند.

ترکاشوند، نام یکی از طوایف ساکن در غرب ایران است. ترکاشوندها خود را از مجموعه طوایف لک می‌دانند که حدود دو قرن پیش، از الشتر  در غرب لرستان کنونی به منطقۀ ترک‌نشین همدان کوچیدند و ترکها آنها را "ترک شوند" نامیدند.

در نوشتارهای پیشین مقاله ای به قلم سکندر امان اللهی بهاروند درباره تبارشناسی ایل بزرگ بیرانوند که از ایلات بزرگ قوم لک است در این تارنما منتشر شد (لینک این نوشتار). در مقاله کنونی به ادامه معرفی و تبارشناسی لک ایل بزرگ بیرانوند که از مهمترین ایلات لکستان است پرداخته میشود. هنری راولینسون خاستگاه ایل بیرانوند را "موصل عراق" دانسته و معتقد است بیرانوندها و باجلوندنها در قرن دوازدهم یعنی در اواخر صفویه یا در زمان افشاریه از نواحی موصل به لرستان کنونی (سرزمین های لر نشین) آمدند.

ایل حسنوند (حسن وند) یا "حسنوند خدایی" یکی از بزرگترین ایلات قوم لک است که به گفته ی مسعود کیهان در کتاب "جغرافیای مفصل ایران" تعداد خانوارهای این ایل لک طبق سرشماری سال 1311 خورشیدی به 5000 می رسید. ایل لک حسنوند از پنج طایفه تشکیل شده است که عبارتند از بسطام، کاکل وند، ساکی و دولتشاه. محل سکونت آنها در الشتر یا الیشتر کنار رودخانه ٔ کاکارضا، تنگ رباط جلگه و معدن رباط - تنگ حسن  بوده و شغل اهالی آنان گله داری است.

توضیح:

بدون شک تا کنون افراد زیادی را دیده اید که نام فامیلشان با "وند" پایان می پذیرد. هدف از این مقاله روشن سازی این قضیه است که بیشتر این افراد و طوایف آنها اصالتا و از لحاظ ریشه ای لک و در برخی موارد نیز لر هستند.

آغاز:

در کتاب مجمل التواریخ ذکر شده که تمامی طوایف وند لک هستند و گویششان زبان لکی است. به نام (وند) یاد شده است. بسیاری از طوایف لک زبان دارای پسوند «وند» هستند، فراگیری این پسوند چنان است که بسیاری وجود آن را نشان­ دهنده لک زبان بودن آن طایفه می دانند. این قاعده البته استثنائات بسیار دارد مانند ایل بهاروند که لرزبان و از طوایف بالا گریوه است (و یا طوایف قلاوند و میرزاوند که از ایل دریکوند  هستند و یا طوایف لر بختیاری سالاروند و هاجیوند). حداقل می­توان این مطلب را قاعده کرد که پسوند «وند» تنها در طوایف لر و لک دیده می­شود و طوایف کرد از آن استفاده نمی­ کنند اگر چه بسامد آن در میان لک­ ها بیشتر است.

خاندان قیاسوند از خاندانهای بزرگ سرزمین باستانی لکستان است.

زادگاه و زایچه ی نخستین این خاندان از دیار فرهنگ و ادب لکستان الشتر پرآوازه می باشد گروهی از این مردم نژاده به فرمان زورگویانه ی آغا محمد خان قاجار (اخته خان) به قزوین کوچانده شدند گروهها و تیره های دیگری در رشت،مازندران،نهاوندو کوهدشت زندگی می کنند اما گروهی که ما درباره ی آنها خواهیم نوشت قیاسوندهای شیخ ماخو دره شهر هستند (ادامه را در لینک زیر بجویید)

مادر زنده یاد رضا سقایی لک بوده است

به تازگی به مناسبت چهلمین روز درگذشت استاد رضا سقایی مصاحبه ای با داریوش نظری خواهر زاده استاد سقایی برای هفته نامه آوای کرمانشاه انجام شده است. یکی از نکات جالب مصاحبه مربوط به لک بودن مادر استاد رضا سقایی بود. حاجیه تاجی آجیلی مادر استاد رضا سقایی از طایفه رومیانی  بوده و در منزل  لکی صحبت می کرده است.

 چمچمال در عراق و قوم لک در  آن

چَمچَمال از شهرهای شمال عراق است. این شهر در خاور شهر کرکوک و در جاده کرکوک به سلیمانیه واقع شده‌است. در شمال شهر چمچمال رشته‌کوه دربند بازیان و در خاور آن رود باسَره قرار دارد. جمعیت این شهر ۷۵۶۳۴ نفر است. منطقه شهرستان چمچمال در ۴۸ کیلومتری شرق کرکوک واقع می‌باشد و ۸ شهرستان و حدود ۴۰۰ روستا از توابع این شهرستان می‌باشند. پیشهٔ بیشتر مردم این شهر کشاورزی است. بیشتر داد و ستد مردم این شهر با کرکوک است. در پیرامون این شهر معادن گاز طبیعی وجود دارد...

کریم خان زند موسس سلسله پادشاهی زندیه در ایران که به گواه تاریخ مردی از قوم لک از استان همدان بوده است برای اداره امور افراد متعددی از خاندان خویش را به نقاط مختلف ایران گسیل داشته است.

قوم لک یکی از بزرگترین اقوام در ایران است ولی در حال حاضر کوچک جلوه می کند.

یکی از دلایل امر بالا جنگهایی است که بین قبایل لک اتفاق می افتد و باعث مهاجرت برخی از روستاها یا طوایف از منطقه خود می شود. اما آیا دلیل اصلی کم رنگ بودن نام قوم لک همین است؟

دلیل اصلی آن که قوم لک کوچک جلوه می کند این است که کریم خان زند یکی از بزرگترین و قدرتمندترین پادشاهان ایران که از اقوام لک بوده و حکومت آن زمان را با کمک و رشادت های طوایف لک (کاکاوند ـ کولیوند ـ بالوند ـجلالوند ـ هوزمانوند ـ ایتیوند ـ گراوند و دیگر طوایف) به اختبار می گیرد. بعد از مرگش لطفعلی خان جانشین وی می شود ولی به دلیل دشمنی و کینه ای که آقا محمد خان قاجار از کریم خان به دل داشت باعث شد که به لطفعلی خان خیانت کرده و او را ناجوانمردانه به قتل برساند و حکومت را در دست گیرد. این امر باعث شد که آقا محمد خان قاجار برای استحکام بیشتر حکومت طوایف بزرگ قوم لک که به کریم خان زند برای بدست آوردن حکومت کمک کردن را به شهرهای دور افتاده تعبید کند که دیگر متحد نشوند و علیه آنان دوباره قیام نکنند.

نوشتار زیر از کتاب GLIMPSES OF LIFE AND MANNERS IN PERSIA  نوشته Mary Leonora Woulfe Sheil سال 1860 لندن انگلستان ترجمه شده است (مشاهده متن انگلیسی کتاب). توضیحات زیر عینا از بندهای نخستین پیوست یاد شده (صفحه 394 کتاب) ترجمه می شود. بندهایی پسین که از آوردن متن ترجمه آنها خودداری شده است درباره عرب ها و سایر ایلات ایران است. و اما عین ترجمه:

سایت تغییر پایگاه خبری اصلاح طلبان عمل گرا از حمایت قطب دراویش اهل حق از مهدی کروبی خبر داد.

یکی از رهبران دراویش اهل حق آتشبیگی اعلام کرد که این گروه مذهبی از مهدی کروبی در انتخابات دهم ریاست جمهوری حمایت خواهند کرد.

به گزارش خبرنگار تریبون آقا نظام مشعشعی با اشاره به آنچه “فشار شدید قشریون مذهبی در دولت احمدی‌نژاد نسبت به کلیه سلاسل دراویش در ایران اعم از گنابادی، اهل حق، ذهبیه، قادریه، نقشبندیه، و … سلاسل مختلف دراویش و سایر اقلیت‌های دینی” خوانده اعلام کرده است این گروه‌های مذهبی تصمیم گرفته‌اند همگی به مهدی کروبی رای دهند زیرا تنها او بود که بر تیغ بلدوزرهای مهرورزی دولت احمدی‌نژاد زبان به اعتراض گشود و طی اعلامیه‌ها و نامه‌های متعدد اعمال طالبانیسم دولت نهم را در تخریب حسینیه‌های دراویش و بازداشت آنان و فشار بر اقلیت‌های مذهبی محکوم نمود.

توجه: انتشار این خبر به هیچ وجه بیانگر حمایت مدیران وبگاه مردمان لک از فرقه "اهل حق" نمی باشد.

در ارتباط با جغرافیا نیز باید اشاره کرد که سرزمین لکستان در همسایگی کردستان و لرستان قرار دارد و همسایگی جغرافیایی در تمامی نقاط گیتی همواره سبب ایجاد اشتراکات فرهنگی، زبانی و ... می شود. به خصوص در عراق که لک ها در قبل کردستان عراق واقع شده اند.

در ارتباط با اینکه شما قادر به فهم زبان لکی هستید به شما تبریک می گوییم؟ ما لک ها نیز برخی لهجه های کردی شما را درک میکنیم. آیا میتوانیم ادعا کنیم که چون ما لکها قادر به درک کردی هستیم پس کردها شاخه ای از لک ها هستند؟

همچنین این نکته را نیز در نظر بگبرید که زبان امری جدا از اصل و نژاد است. در همین لرستان به گواه تاریخ روزی 80 درصد مردمانش لک بوده اند. اما الان بیشتر شهرهای لرستانی جز کوهدشت، الشتر و نورآباد به لهجه لری سخن می گویند. این افراد مسلما لک هستند اما گفتارشان لری است. پس زبان و گویش با نژاد متفاوت است.

مینورسکی در رساله خود لک ها را جنوبی ترین قوم کرد نامیده است. حتما میدانید که سرزمین ایلام در جنوب لکستان واقع شده است. پس با فرض صحت ادعای مینورسکی میتوان نتیجه گرفت که مردمان ایلام نیز تماما لک هستند.

یکی از بازدید کنندگان وبگاه مردمان لک پیرامون طایفه غیاثوندی که از قوم لک هستند در قزوین چنین مینویسد:

با شما بسیار موافقم. من از غیاثوندی های قزوینم. تقریبا نیمی از مردمان شهرستان لوشان راغیاثوندی های لک تشکیل میدهند. حدود 10 در صد قزوین را غیاثوندی ها تشکیل داده اند.

 مدیر وبگاه مردمان لک: ذکر این نکته ضروری است که مردمان لک طایفه غیاثوندی در سایر نواحی ایران نیز زندگی می کنند. برای نمونه می توان از غیاثوندی های ملایر در استان همدان نام برد.

نظر یکی از بینندگان وبگاه مردمان لک:

دوست عزیز چندتا گلایه دارم .
اول طایفه لک فقط این چندتا نیست که اسم بردی طایفه های بزرگ تری هم هستند که مردم اطلاع زیادی از آنها ندارن برای مثال طایفه قیاسوند که پراکندگی جمیعتش در اکثر ایران هست دره شهر .پلدختر . اندیمشک .خرم آباد .ملایر . نهاوند .قزوین زنجان . رودبار . منجیل ....در کشور عراق در العماره و علی شرقی طایفه بزرگی از قیاسوند ساکن هستند و هنوز هم این طایفه در این شهرها به زبان لکی صحبت می کنند حتی در عراق ما چنتا از مهاجرهای عراقی که همسایه ما بودن از طایفه قیاسوند بودند

دومن لک در لرستان فقط در خرم آباد و الشتر و کوهدشت نیست در پلدختر لک زیاد پیدا میشه قیاسوند . گاو کش ..و چند طایفه دیگر لطفا از اینها هم اسم ببرید

با آرزوی موفقیت
مالمه خرت

یکی از دوستان اطلاعاتی را پیرامون طایفه و روستای قاطرچی کوهدشت لکستان خواسته بود.

 لغت نامه دهخدا به نقل از فرهنگ جغرافیایی ایران جلد 6:

قاطرچی دهی است از دهستان رومشکان بخش طرهان شهرستان خرم آباد. در 43هزارگزی جنوب باخترکوهدشت و 43هزارگزی جنوب باختری اتومبیل رو خرم آباد به کوهدشت واقع است . موقع جغرافیائی آن تپه ماهور و معتدل مالاریائی است . 120 تن سکنه دارد. آب آن از نهرو چاه و محصول آن غلات ، تریاک ، لبنیات ، پشم و شغل اهالی زراعت و گله داری و صنایع دستی زنان سیاه چادربافی است . راه اتومبیل رو دارد. ساکنین از طایفه سوری بوده چادرنشین هستند.

پراکندگی جغرافیایی ایل بزرگ گراوند

ایل بزرگ گراوند یکی از بزرگترین طوایف لکستان می باشد که بجز تعداد معدودی از آنان که در درود لرستان و باغملک خوزستان ساکنندتماماّ لک زبانند و در مناطق مختلف شهرستان کوهدشت و شهرستان های مجاور از جمله کرمانشاه  زندگی می کنند.مذهب آنان شیعه می باشد.

اسامی مناطق وروستاهایی که این طایفه در آن زندگی می کنندبه شرح زیر است:

تیره های لک که به دیگر نقاط ایران رفته اند

1-تیره هایی از طوایف لک دلفان به شمال ایران رفته واکنون در دهکده های مکارود و تیت دره و کجور ساکنند وبه دلفانی مشهورند.زبان آنها لکی وپیرو مذهب اهل حق می باشند.همچنین تیره ای دیگر بنام خواجه وند با گویش لکی در اکثر روستاهای کلاردشت وکجور ساکنند.

2- طایفه ای بنام کورونی از لکهای طرهان به دهکده های خدا آبادو شاهپور کازرون وچهل چشمه شیراز مهاجرت کرده و ساکن شده اند.اینان در زمان نادر شاه به این مکان کوچ کرده اند.

3- گروهی به منوخان جیرفت کرمان مهاجرت کرده که اکنون نیز باگویش لکی وفرهنگ قبیله ای خود زندگی می کنند.

4- در زمان فتحعلی شاه گروهی از لکها به زنجان رفته وساکن شده بودند.

5-گروهی از لکها به قزوین مهاجرت کرده اند.احتمالا در زمان رضا خان

6- گروهی دیگر از لکها احتمالا در زمان نادر شاه برای مقابله با افغانها به خراسان رفته ودر آنجا سکنی گزیده اند.

تاریخچه ایل ها و اقوام چَهاردُوْلی ها در شهرستان شاهین‌دژ (از طوایف بزرگ لکها)

قبل از پرداختن به تاریخ این طایفه لازم است به شبهه برخی از لرها و کردها پاسخ داده شود که لکهای باستانی ایرانی را هر کدام به خودشان منتسب می کنند، لکها از لحاظ فرهنگی، احساسی و مذهبی و بسیاری از مولفه های قومی خصوصا پوشش (کردی و لری) خود را مستقل از قوم کرد و لر می دانند.

زبان لکی یک زبان زیبا و آهنگین است که در غرب ایران استفاده می شود. اما نام و آوازه اش هنوز پس از عمری طولانی و دراز زیاد گسترش نیافته است و عده ای ناگاه آنرا جزء زبان لری و یا کردی و یا فارسی به گویش کردی محسوب می شود.

البته اینگونه نیست و لکی خود زبانی مستقل از لری و کردی محسوب می شود. عده ای نیز کردی و لری را زیر شاخه ای از زبان ایران باستان میدانند. به گونه ای که در سال های اخیر تلاش برای زنده نمودن مجدد زبان لکی افزایش یافته و حتا در سال ٨٧ همایشی نیز با عنوان همایش شعر و ادبیات لکی در شهرستان الشتر لرستان که شهرستانی کاملا لک نشین است برگزار شد.

خلاصه‌ای از وضعیت طایفه دالوند و آداب و رسوم آن
کیومرث نصر اللهی

برای دریافت فایل pdf این پایان نامه ی کارشناسی ارشد به لینک ادامه مطلب مراجعه نمایید.

از ایلات و طوایف طرحان و رومشگان آغاز می کنیم:

رومیانی-عبدولی(شامل 7 تیره می باشد)-امرایی-سوری- آزادبخت-کوشکی-آدینه ون (آدینه وند)- گراون (گراوند) -ضرونی (مادیان رود) -ریکا- شیرواند

 ایل بیرانوند (بیرانون)

 سکندر امان اللهی بهاروند

بِیْرانْوَن (بِیْرِنْوَن ) ، از ایلهای لک زبان لرستان است . این ایل در زمان قاجاریان در صحنة سیاسی لرستان ظاهر شد و در شورشها و درگیری با قاجاریان و پهلوی سهم عمده ای داشت . بر اساس روایت محلی ، بیرانونها از نسل کسی به نام هجیالی یا هجالی اند که از حجاز به لرستان مهاجرت کرده است . او از حجاز به منطقة دلفان آمد و نزد بابابزرگ ، که اکنون مقبره اش زیارتگاه اهل حق است ، ماندگار شد و با دختر یکی از بزرگان دلفان به نام توشمال ] = کدخدا/ رئیس [ علوی ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای بیران و باجول شد که اولی نیای پانزدهم ایل بیرانوند و دومی بانی ایل باجولْوَند * یا باجُلان است ، اما به نوشتة والیزاده معجزی (ص 311) چند قرن پیش ، شخصی از عربستان به نام هجیالی ، که می گویند محرف کلمة «حجازی » است ، در معیت یکی از دُعاة علوی ، که احتمالاً از داعیان اهل حق و صاحب بقعة مشهور به «بابای بزرگ » بوده و قبرش در منطقة کاکاوند دلفان واقع شده ، به دلفان آمده است .

اسدآباد همدان را بشناسیم

تعدادی از روستاهای شهرستان اسد آباد در استان زیبا و تاریخی همدان  از جمله اهالی روستاهای خنداب و قاسم آباد به زبان لکی  سخن میگویند.

تاریخچه ایل ها و اقوام چَهاردُوْلی ها در شهرستان شاهین‌دژ (از طوایف بزرگ لکها)

   قبل از پرداختن به تاریخ این طایفه لازم است به شبهه برخی از لرها وکردها پاسخ داده شود که لکهای باستانی ایرانی را هر کدام به خودشان منتسب می کنند، لکها از لحاظ فرهنگی، حساسی و مذهبی و بسیاری از مولفه های قومی خصوصا پوشش (کردی و لری) خود را مستقل از قوم کرد و لر می دانند. زبان لکی یک زبان زیبا و آهنگین است که در غرب ایران استفاده می شود. اما نام و آوازه اش هنوز پس از عمری طولانی و دراز زیاد گسترش نیافته است و بیشتر جزء زبان لری و یا کردی و یا فارسی به گویش کردی محسوب می شود.

ایلات و طوایف لک بطور مطلق در عصر حاضر

(برگرفته از کتاب بومیان دره مهرگان: نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی)

عثمانوند یا هوزمانن: منطقه ی عثمانوند در جنوب کرمانشاه

جلالوند 1: در جنوب کرمانشاه و همجوار عثمانوند

جلالوند 2: کرند غرب در کرمانشاه

بالوند: هلیلان، زردلان و ماهیدشت

اقوام لک و تفاوت های آنان

منبع:  کتاب دستور زبان لکی، صفحات 33 تا 36

نوشتاری از : امین دادستان

دامنه ی زبان لکی از نظر جغرافیایی محدوده ی گسترده ای را در می گیرد که از شمال به استان کردستان و جنوب به خوزستان می رسد و البته اگر اقوام پراکنده را حساب نکنیم. اما در واقع لک نشین ها در شهرستان های دلفان، کوهدشت، هرسین و سلسله ساکنند یعنی تنها در این شهر ها است که لک ها غالب باشند اما در بسیاری از شهرستان های دیگر خرم آباد، بروجرد و نهاوند هم اقوام لک نشینی وجود دارد. همچنین گویش برخی کردها بسیار شبیه به لکی است مانند گویش های کرمانشاهی.  (برای ادامه ی مطلب بر روی لینک ادامه مطلب کلیک کنید)