اقوام لک و تفاوت های آنان
منبع: کتاب دستور زبان لکی، صفحات 33 تا 36
نوشتاری از : امین دادستان
دامنه ی زبان لکی از نظر جغرافیایی محدوده ی گسترده ای را در می گیرد که از شمال به استان کردستان و جنوب به خوزستان می رسد و البته اگر اقوام پراکنده را حساب نکنیم. اما در واقع لک نشین ها در شهرستان های دلفان، کوهدشت، هرسین و سلسله ساکنند یعنی تنها در این شهر ها است که لک ها غالب باشند اما در بسیاری از شهرستان های دیگر خرم آباد، بروجرد و نهاوند هم اقوام لک نشینی وجود دارد. همچنین گویش برخی کردها بسیار شبیه به لکی است مانند گویش های کرمانشاهی. (برای ادامه ی مطلب بر روی لینک ادامه مطلب کلیک کنید)
اقوام لک و تفاوت های آنان
منبع: کتاب دستور زبان لکی، صفحات 33 تا 36
نوشتاری از : امین دادستان
دامنه ی زبان لکی از نظر جغرافیایی محدوده ی گسترده ای را در می گیرد که از شمال به استان کردستان و جنوب به خوزستان می رسد و البته اگر اقوام پراکنده را حساب نکنیم. اما در واقع لک نشین ها در شهرستان های دلفان، کوهدشت، هرسین و سلسله ساکنند یعنی تنها در این شهر ها است که لک ها غالب باشند اما در بسیاری از شهرستان های دیگر خرم آباد، بروجرد و نهاوند هم اقوام لک نشینی وجود دارد. همچنین گویش برخی کردها بسیار شبیه به لکی است مانند گویش های کرمانشاهی.
اما ما انواع گویش ها را تنها در دامنه ی همان چهار شهرستان بررسی می کنیم. حال اندکی توضیحات را در مورد این چهار شهرستان و تقسیم بندی نگارنده از انواع گویش ها:
نورآباد دلفان:
دلفان پر جمعیت ترین شهرستان لک نشین است که دیگر شهرستان های مذکور هر کدام در سوی این شهرستان قرار دارند. لذا دلفان از نظر جغرافیایی مرکز اقوام لک است. مردم دلفان اکثرا لک زبانند و اقلیت زبانی خاصی نیز در این شهرستان وجود ندارد. مردم دلفان به طوایف مختلف تقسیم می شوند از جمله: نورعلی، چواری، میربگ، اولادقباد، ایتیوند، کلیوند، کاکاوند و ...
یادآوری نگارنده: نام طایفه ی کلیوندی امروزه به طور رسمی کولیوند نوشته و خوانده می شود . این در حالیست که ریشه ی این نام با توجه به شجره نامه های معتبر به شخصی به نام کلی (قلی) بر می گردد. واژه ی کولیوند در واقع اشاره است به کولی که معنای دیگری دارد.
از نطر تقسیم بندی زبانی و گویش های مردم می توان دلفانی ها را به سه قسمت تقسیم کرد:
-
Ø نورعلی و چواری
-
Ø کلیوند
-
Ø کاکاوند، میربگ، اولادقباد و اتیوند
از این پس در این نامه به گویش اولی نورآبادی گفته می شود. این گویش ساده ترین نوع زبان لکی است و البته دیگر انواع زبان لکی نیز تفاوت زیادی با این گویش ندارند.
گویش کلیوندی در دو مورد با گویش نورآبادی متفاوت است:
-
1- برخی واژه های لکی در گویش کلیوندی با یک "ی" اضافه ادا می شوند که البته با قاعده اند.
-
2- در گویش کلیوندی پسوند "ایژ" و "ای" لکی آشکارتر و به صورت "ایش" ادا می شود
گویش سوم دلفانی ها در واقع تفاوت زیادی از نظر واژه و یا قاعده با نورآبادی ندارد مگر در بیان برخی واج ها که البته این تفاوت ها در طوایف نام برده متحد نیستند.
در کاکاوند و اتیوند گاهی اوقات واج "ک" به صورت "ق" گفته می شود و یا در اولادقباد واج "ر" پنهانی ادا می شود و همچنین مواردی دیگر در طوایف ها.
کوهدشت
شهرستان کوهدشت دومین شهرستان لک نشین محسوب می شود که در استان لرستان است. این شهرستان گنجینه ی عمیق تری از واژه ها و اشعار و فرهنگ های لکی نسبت به دلفان دارد و تقریبا گویش و لهجه ی کوهدشتی ها به گویش نورآبادی شباهت دارد. از آنجا که شهرستان دلفان دارای تنوع گویش های زیادی است و نقاط اشتراکی با چهار شهرستان دیگر دارد تکرار توضیح را جایز نمی دانم. کوهدشت چندین طایفه دارد که بزرگترین های آنها گراوند، آدینه وند، آزادبخت، کونانی، نورعلی، میربگ، شاهیوند، نعمتی، غضنفری، درویشی، اولادقباد و ... هستند که در چند مورد با هرسینی ها و دلفانی ها اشتراک دارند.
هرسین
شهرستان هرسین در استان کرمانشاه است و مردمش به زبان لکی صحیت می کنن. طایفه کاکاوند دلفان از نظر فرهنگی و تقسیم بندی زبانی جزء این شهرستان است. گویش هرسینی نیز با لکی تفاوت زیادی ندارد مگر در ادای واج های خاص که به دلیل تمایل گویش هرسینی به زبان کردی بوجود آمده است.
سلسله
سلسله یا الشتر در استان لرستان قرار دارد. مردمش اکثرا لک زبانند و زبان آن ها تفاوت زیادی با لکی نورآبادی ندارد. الشتری ها از نطر طایفه ای و نژادی به چهار دسته ی کلیوند، حسنوند، یوسفوند و قلایی تقسیم می شوند.
چند یادآوری از جانب وبگاه مردمان لک:
-
Ø از درج جداول در نوشتار بالا خودداری شده است.
-
Ø در نوشتار بالا به لک نشینان کشورهای دیگر نظیر کرکوک، خانقین و برخی نواحی دیگر کشور عراق، داغستان و ... اشاره نشده است.
-
Ø مردمان کرمانشاه و ایلام که اغلب آنان به زبان لکی سخن می گویند یاد نشده اند.
-
Ø برخی گروه های بسیار کوچک، به اشتباه طایفه نامیده شده اند. برای نمونه نعمتی را یکی از طوایف لک کوهدشت نامیده در حالیکه نعمتی طایفه نبوده و تنها محدود به چند خانواده ی نه چندان بزرگ است.
-
Ø در آینده بخش ها دیگر این کتاب در وبگاه مردمان لک قرار می گیرد.