کیومرث میرزابیگی: در حوزه جغرافیایی لک آثار تاریخی و باستانی زیادی وجود دارد که نشان از قدمت و تاریخ کهن این قوم باستانی ایران زمین دارد. لک زبانان در بین چند استان در غرب و جنوب غربی کشورمان ایران قرار دارند . در استانهای لرستان کرمانشاه همدان ایلام به صورت متمرکز ساکنند. شهرستانهای کوهدشت الشتر،دلفان،هرسین،صحنه،کنگاور،دینور،بیستون،ماهیدشت،دره شهر،دهلران در استانهای مذکور بیشترین تجمع گویشوران لک را در خود جای داده است.
البته لک زبانان زیادی در شهرهای مختلف ایران پراکنده اند.وقتی که به آثار تاریخی و باستانی کشور بزرگ ایران زمین نگاهی بیفکنیم کاملا متوجه خواهیم شد بخش عمده ایی از این آثار در حوزه سکونت قوم بزرگ لک قرار دارد گرچه تا حال حاضر خیلی از آثار در این محدوده حفاری نشده و هیچ باستانشناسی این آثاررا کاووش نکرده است که البته این مسئله برای بررسی تاریخ کهن ایران بزرگ امری ناخوشایند است که امیدواریم این مهم روزی محقق شود. در جغرافیای قوم لک آثار گرانبهایی است که به خودی خود نمایانگر گوشه ایی از آن تمدن بزرگ آریایی است تمدنی که روزگاری دنیای باستانی را مسحور قدرت علم وفرهنگ خویش می نمود . به همین بهانه قصد داریم به تعدادی از این آثار در حوزه مربوطه بپردازیم:
1- تپه بابا جان در شهرستان دلفان لکستان
قدمت:هزاره سوم پیش از میلاد
دوره : ماد و هخامنشی
حفاری: نخستین بار توسط گلرکاف مید از دانشگاه لندن
2- گنج دره در شهرستان هرسین لکستان
قدمت: شش تا هفت هزار سال پیش از میلاد
دوره :عیلا میها و قبل از آن شاید کاسیها
حفاری : در سال 1965 م برای اولین بار توسط فیلیپ اسمیت
3- غار میر ملاس در شهر ستان کوهدشت لکستان
(نخستین نقاشیهای انسان بر روی سنگهای این غار به نمایش گذاشته شده است)
قدمت: بین 10 تا 12 هزار سال پیش از میلاد
کاشف: پرو فسور گیرشمن – مک بورنی
4-سُرخدم لکی و سُرخدم لری در شهرستان کوهدشت لکستان
قدمت: هزاره قبل از میلاد
دوره : عیلامیها ولو لو پی ها (دوران مفرغ میانه )
حفاری و کاشف: دکتر اشمیت
5- شهر تاریخی ماداکتو در ایلام
قدمت: 1500 تا 2000 سال پیش
دوره : ساسانیان
6- گور دخمه های دهنو اسحاق وند (سکاوند) درشهرستان هرسین لکستان
قدمت: 1000 سال قبل از میلاد
دوره : مادها
7- کتیبه بزرگ داریوش کبیر در بیستون لکستان
قدمت : سده چهارم تا پنجم پیش از میلاد
دوره : هخامنشی
8- گودین تپه در شهرستان کنگاور لکستان
قدمت: هزاره قبل از میلاد
دوره :مادها
حفاری : دکتر یلر یانگ از دانشگاه تورنتو کانادا