مصطفی کوچکی: خواس یعنی ماهر و استاد، کسی که در شعر و شاعری استاد بوده و ذاتاً از درون شعر میسروده است. اشعار بسیاری بر روی سنگ قبر او کنده کاری شده است که بر اثر گذشت زمان سنگ قبر شکسته و از بین رفته است.
در مناظره ای که بین خانه و نجف آزادبخت انجام می گیرد بحث می شود که زن از چه لحاظی زیباست نجف می گوید از پنج لحاظ زیباست، ولی خانه می گویدکه زن فقط از دو لحاظ زیباست یکی چشمان و دیگری لبهای او و نجف در پایان این بیت شعر را میسراید:
شیرین لال نترز خانه لال ناس وسم خواسی هر پی وژ خاس
طبق نقل قول بعضی از کهنسالان داجیوند، خانه دارای اندامی درشت ، هیکلی زیبا وخوش چهره و همچنین دارای صدایی زیبا و خوش بوده است.
هر چند اشعار بدست آمده او در باب عشق و عاشقی است اما طبق نقل قول بعضی از کهنسالان خانه اشعاری نیز در باب سیر و سلوک عرفان سروده که متأسفانه از این اشعار چیزی به دستمان نیامد.
به هر حال خانه ی داجیوند یکی از شاعران لک در دره سیمره است که از آثار زبانی و قلمی او فقط چند نمونه از شعرهایش باقی مانده که آن هم سینه به سینه نقل شده است، همچنین دو قطعه آن در کتاب گلزار ادب لرستان تألیف غضنفری امراییدر دست است، بیشتر شعرهای او عاشقانه است و در آن از عناصر طبیعت و بهار همچون آهو، طاووس، گل ، نیلوفر ، صدف ، آسمان ، ستاره و ... استفاده کرده است.
در کتاب گلزار ادب لرستان در شرح حال خانهی داجیوند چنین آمده است:
خانه از تیرة جعفربیگی داجیوند و قبرش در شاهبداغ قرار دارد، شاهبداغ بین داجیوند ، دیزگران و هلیلان قرار دارد. اشعار خانه اغلب زُلف و خال بوده ، به طوی که در اشعارش اشاره کرده که سواد خواندن و نوشتن نداشته است.
خانه بی سواد گوهر شکاوه ستارش نه قعر گیژ گرداوه
در جای دیگر می گوید :
حیف کرده ای دنیا فتنه شیموه خانه نشناسی واو ژ میم وه
در توصیف معشوق نیز می گوید :
حقه ناف معدن مشک ماء الورود علاجن پی زام خسته گران دَرد
ظاهر سارایی مینویسد :«همین را می دانیم که پیش از غلام رضا ارکوازی اساتیدی چون ملاپریشان لک ، نجف ، ترکه میر ، خانة داجیوند ،نوره ، شاکه ، خان منصور و ... وجود داشتهاند، که پاره ای از اشعارشان به دست ما رسیده است ، رسم بر آن بوده است که این شاعران دو به دو یا بیشتر به سیاحت میپرداختند و اشعار همدیگر را کامل می کردند، چنان که نجف و ترکه با هم شعر می گفتند و شاکه و خان منصور با هم . اشعاری نیز درد دست است که چهار شاعر مانند نجف ، خانهی داجیوند ، ترکه و نوره با هم به مسافرت پرداخته اند و مشترکاً در موضوعی واحد اشعار سروده اند ، حال آنکه هر یک از این افراد اهل مناطق مختلف و بعضاً دور از هم بودهاند.»
خانهی داجیوند به گونه ای زیبا و استادانه آرایههای ادبی به خصوص آرایههای معنوی را در اشعارش به کار گرفته است و سخن خود را با تشبیه ، استعاره ، اغراق ، تلمیح ، مراعات نظیر ، اشتقاق و غیره مزین ساخته است ، داجیوند یکی از بزرگترین شاعران لک زبان است با اینکه او حدود 200 سال پیش در قید حیات بوده و شعر سروده است اما هنوز اشعار زیبایش در میان کهنسالان هلیلان ، زردلان بخصوص داجیوند زمزمه می شود.
داجیوند مردمیترین شاعر خطه سیمره است ، گویی راز دل و زبان آرزوی همه را میدانسته است و رمز تفأل در اشعارش نشأت گرفته از همین خلق و خوی مردمی اوست. او از زبان عاشق بی قرار و معشوق بی وفا بسیار سخن ها گفته است.
برگرفته از کتاب از هگمتانه تا شوش ( نویسنده : رشید کوچکی )

