ابزار هدایت به بالای صفحه

  نگاهی به مقام پاوه موری(مور) ودیگر مقام های مرثیه ای تنبور

(مهندس حامد سلیمی)

یادآوری: این مقاله ارتباط زیادی با موسیقی قوم لک ندارد هر چند گویش دفاتر قدیم یارسان به زبان لکی نزدیک است.این گفتار حاوی اطلاعاتی کلی در مورد مقام های مرثیه ای یارسان است.

آغاز: مقام های باستانی مقام های کهنی هستند که از هوره ( نغمه های اهورایی ) ریشه گرفته اند و در باور برخی از اساتید مقام های بر گرفته از سرنا هستند.قدمت این مقام ها به قبل از اسلام بر می گردد, مانند مقام باریه که منسوب به باربد موسیقی دان بزرگ خسرو پرویز ساسانی است, و حتا استاد علی اکبر مرادی بنا به روایتی مقام سر ترز را به رستم دستان منسوب کرده و گفته بنا بر شاهنامه فردوسی رستم آن را در خوان چهارم با تنبور زده و خوانده است.

مقام پاوه موری مقامی است مجلسی و باستانی. برخی اساتید قدیم تنها یک نوع پاوه موری را روایت کرده اند و بعضی از اساتید مثل آقای مرادی دو نوع پاوه موری را روایت کرده است.که به گمان اینجانب تنها یک نوع پاوه موری وجود دارد.مقام پاوه موری مقامی است که در عزا و مرگ عزیزان خوانده می شود.و دارای لحن بسیار سوزناکی است.(به صورتی که در جشنواره موسیقی مقامی که مدتی پس از زلزله دردناک بم در کرمان برگزار شد,استاد طاهر یارویسی با خواندن مقام پاوه موری این جشنواره را آغاز کردند.)

دیگر مقامهای مرثیه ای تنبور عبارتند از:

1-مقام های "هی گیان هی گیان" که مقام هایی حقانی هستند وبه روایت بعضی از اساتید پنج نوع و روایت دیگر هفت نوع می باشند .این مقام در هنگام مرگ و از دست رفتن بزرگان یارسان خوانده می شود.که یکی از آنها به نام "خیاله مسه" در مورد شهادت بابایادگار (از عارفان بزرگ قوم لک) است.

2-مقام عرفانی با این سر بند "فانی فانی ون یا مولا فانی بطال بو یا داوود" .که در هنگام مرگ مردم یارسان خوانده میشود و بنا به روایت استاد مرادی مر بوط به مرگ شاه تیمور بانیاران در زمان قاجار است.

3-مقام عرفانی دنیا فانی با این سربند "دنیا فانین ینه داود گیان هر حق باقین ینه داود گیان"

آهنگ هایی نیز وجود دازند که به علت نداشتن قدمت زیاد نمی توان به آنها مقام گفت مانند: "یا ذات حسین ساقی چلانه جاگه التجای خویش و بیگانه" که در رثای امام حسین خوانده می شود.اهنگ هایی که به احتمال زیاد ساخته مرحوم سید قاسم افضلی است مثل "اقاکم رو" و "هی رو هی رو".

البته نا گفته نماند که تعداد مقام ها از این ها بیشتر است چون موسیقی تنبور یک موسیقی مقامی است و روایت های متفاوتی وجود دارد که در این مقال نمی گنجد.و ضمنآ باید گفت که در ایین یاری مرگ اهمیتی ندارد و بنا بر ان مقام های مر ثیه ای به جز مقام ها ی "هی گیان هی گیان" که البته انهم حقانی است و کمتر بر جنبه مر ثیه ای ان تاکید می شود و مقام "فانی فانی ون یا مولا فانی بطال بو یا داوود" ,بقیه دارای اهمیت زیادی نیستند.