نگاهی به کتاب شعر (لکی) محمد چهری
چهری نشان داده که گویش لکی از پتانسیل و توان بالایی درعرصه ی ادبیات دارد و کاش نشان دهد که می تواند به روز و ژرف وگسترده ترشود و به نوآوری دراین عرصه هم روی خوش نشان دهد وشاید؟ ای کاش واژه ای ویژه چون (....) چنین به کارنمی رفت هرچند می خواهد واژگان واژگون را برنشاند و حفظ کند که کاری سخت پسندیده است ، البته برخی واژه ها توسط عموم لک زبانان به کارنمی رود و به منطقه یاحتی روستایی مثل چهر تعلق دارد! معلقات سبع در ادبیات عرب حداقل چنین کاربردی دارند. آری موسیقی نامأنوس جاز بیگانه ، مور وگورانی و هوره راکنارزده ، درست است که باید به پیشینه ی خوداندیشید وآن را نگهداشت اما آیا همه ی آن گذشته یا بخشی ازآن را؟
پرداخت قسط پیکان بافروش نوکل!
**دوپی یک یِه سَه وَ تَه گُل بویلَه!**(سنجش یک سبد گل شقایق)
درهیاهوی زندگی پرفرازونشیب وسراسردغدغه ی مادیات بشرامروز،حس شاعری داشتن وعاطفه راپروراندن وشعرسرودن ونگرش ها ونگارش ها رابرانگیختن،موفقیتی است که کارهرکسی نیست وازاین بابت انصافا باید به چهری دست مریزادگفت.
چهری درکشاکش کهنه ونو و رویارویی قدیم وجدید بیشتر دل درگروگذشته دارد ،آنقدر که دراین مسیر،-وپا دراین گِل -،گویی نای راه رفتن نداردآنقدر که این غصه همچون داغ جگرگوشه ی عزیزش بردل وشانه سنگینی می کند.هرچند ناخودآگاه درحسرت نوشدن وپیشرفت دیگران است! حس نوستالژیک شدیدی که تاحدشکنجه آدمی رامی آزارد،دلبستگی به گذشته بدون توجه به تغییرات و واقعیتها ونپذیرفتن بخش منطقی آن روح آدمی را متلاشی وپژمرده وپلاسیده می کند.ماندن درخیال گذشته گاه تاآنجا پیش می رود که گویا نوعی دفاع شدید از عقب ماندگی وتوسعه نایافتگی است وقتی که درنبودن وسائل کشاورزی قدیمی ناله سرمی دهد. بخشی ازارمغان زندگی نوین چشم نواز! و چشمگیر! است ، ولی همه ی جنبه های آن مقدس وپذیرفتنی نیست اماآیا پوست انداختن زندگی بشررا نبایدبه رسمیت شناخت!
چرابشرغاررارهاکردوبه شهرآمد؟ چهری حق دارد اگر ازفروش نوکل (گاو جوان) برای پرداخت قسط خودروپیکان توسط کشاورز و دامدار می موید! که درواقع نماد ازبین رفتن دامداری وکشاورزی وباغ داری و زندگی در روستاست اما کیست که امروزدرخانه(حتی روستا) مشک آب را بریخچال امرسان ترجیح دهد و حداقل در آرزوی آن نباشد و برتراکتور وکمباین وسیلو! لعنت بفرستد چون جای چال گندم!وداس و سایر وسائل کشاورزی پیشین و... راگرفته اند.
چهری نشان داده که گویش لکی ازپتانسیل وتوان بالایی درعرصه ی ادبیات داردوکاش نشان دهد که می تواند به روز و ژرف وگسترده ترشود وبه نوآوری دراین عرصه هم روی خوش نشان دهد وشاید !؟ای کاش واژه ای ویژه چون (....)چنین به کارنمی رفت هرچند می خواهدواژگان واژگون را برنشاندوحفظ کندکه کاری سخت پسندیده است ،البته برخی واژه ها توسط عموم لک زبانان به کارنمی رود وبه منطقه یاحتی روستایی مثل چهر تعلق دارد!معلقات سبع درادبیات عرب حداقل چنین کاربردی دارند. آری موسیقی نامأنوس جاز بیگانه ، مور وگورانی وهوره راکنارزده ، درست است که باید به پیشینه ی خوداندیشید وآن را نگهداشت اما آیا همه ی آن گذشته یا بخشی ازآن را؟ درست است که باورود فناوری نوین، اخلاق وبخشی ازدموکراسی؟! دستخوش دگرگونی شده وتاحدزیادی ضعیف وحتی گاه به فراموشی سپرده شده،(الحق که ازشدت این غصه،ریش شاعرسفیدشده!) وعشق های راستین وژرف کمتربه چشم می خورد تاجایی که بیژن امروز درچاه اسیراست و منیژه ی امروزهمچون دختران تهرانی دیگرزلف وگیسوندارد! اما با همت وتلاش ایرانی خردورز مؤمن بایددراین آوردگاه ارزشهای متعالی وانسانی رابه فضای جدیدمنتقل کرد که البته کار ساده ای نیست وصدالبته کارهرکسی هم نیست ،گاونرمی خواهد ومرد کهن !به شرطی که مردکهن غرق درخیالات واوهام گذشته نشده وگاونرنیزبه جای قسط پیکان وپراید فروخته نشده باشد!راستی اگر گاورابه جای قسط تراکتورفروخته باشندچهری بازهم اعتراض دارد؟
بازگشت به خویشتن اما چگونه؟
دریغ که دراین آوردگاه وتلاش برای انتقال ارزشها(یی مانند خردورزی ،صداقت ،ایمان،پاکی،سلامت نفس واخلاق وپرهیزازمدح نابجا( داغ ننگی برچهره ی ادبیات) ...) ازفضای پیشین به فضای تازه، بدفهمی ها وبدبینی هاازیک سو و هوای نفس وتهمتها وغرض ورزی ها و شیطنتها وحتی سنگ اندازیهاازسوی دیگر گاه مانع راه پاکان و اندیشمندان و دلسوزانند،دلسوزانی که چهری آنان رانمی بیندیا نبایددیده شوند!
مگرنفرموده اند: کودکانتان رابرای روزگارخودشان تربیت کنید! نه برای روزگارخودتان!تربیت همان انتقال ارزشهای راستین به نسل تازه در فضای نوین است که برخی از ما غافلانه تنها درحسرت روزگار گذشته ی خویشیم. بازی ها ابزارندبرای انتقال ارزش ها ، ومهم ارزشهایند . باآن بازی نشد بااین بازی...
بازیهای شیرین سنتی سرشارازصفاوصمیمیت وسبب تقویت روابط انسانی واجتماعی کودکان ونوجوانان وجوانان درهجوم آتاری و...نابودشدند(ونسلی فاقدتعاملات جدی وروابط گسترده ی اجتماعی وسالم پرورانده) و برای احیای آن بازیها یاجایگزینی چیزهایی مانندآن برای تقویت انسانیت بایداندیشید! شیفتگی نسبت به شرائط جدید (که گاه دل وخردژرف نگرومومن را راضی وسیرنمی کندو آش دهن سوزی نیست)هم حاصلی ارزشمندنخواهدداشت .اگرنسنجیده می تازیم ،می بازیم و زود خواهیم گفت : تاختیم وباختیم!
نمی شود هم خدا وهم خرما! هم امکانات نوین و هم همه ی بازیها وشرائط وامکانات گذشته! هرتمدنی اقتضائات وشرائط وقابلیتهای ویژه ی خودرادارد حتی درمواردی امکان التقاط ومونتاژ بخشهای گوناگون چند تمدن باهم وجودندارد.کوچه های تنگ وآسفالته باخانه های کوچک وشیشه ای اجازه ی برخی بازیهای سنگی وسنگین وشلوغ وپرجست و خیز را نمی دهد دیگر برای بازی پلان وهلان وگولووان ! باید به بیرون ازشهر رفت!آیااصولا به این نوع بازیها نیازاست؟
انسان سنتی امروز به سبب خودناشناسی وزمان ناشناسی غافلگیرشده ودرهجوم مدرنیته بخشی از سرمایه های خودرا بربادداد.امام صادق(ع)فرمود :انسان زمان شناس غافلگیرنمی شود(العالم بزمانه لاتهجم علیه اللوابس)،ولی ماچراغافلگیرشدیم!وبرخی سرمایه های عزیز زندگی راازدست دادیم و می دهیم؟آیا باید به زندگی نوین یکسره سربسپاریم؟فرهیختگان باتکیه برهویت دینی وملی قدری از کاستی های زندگی مدرن برایمان بگویندتاقدری ازاین شیفتگی نسبت به زندگی مدرن(بدون ارزشهای راستین) کوتاه بیاییم!
باشدکه روزی مهمان خانه ی چهری شویم تامهمان نوازی اش راببینیم چون قسم می خوردمهمان نوازاست.