ابزار هدایت به بالای صفحه

افسانه های لکی به عنوان ادبیات کلاسیک ایران باستان

برگرفته از کتاب "بومیان دره مهرگان" نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی

فرهنگ و ادبیات امروزی مناطق لک زبان در منطقه ی سیمره را می توان فرهنگ و ادبیات شفاهی و غیر مدون نام نهاد. هرچند از روی آثار برخی اسناد بجا مانده از گذشتگان،چون صفحاتی از کتاب اوستا که در روی پوست آهو و به خط اوستایی با بسیاری از واژه های لکی نوشته شده و بعضن در منطقه پیدا شده است و نیز سفالها و سنگ نبشته های زیاد موجود در منطقه این احتمال وجود دارد که روزگاری همه فرهنگ و ادبیات لک که گفته میشود زبان ایرانیان باستان و زبان ساسانیان وبی تردید زبان سلسله زندیان بوده است،بصورت مکتوب ان روزگار وجود داشته است.

زبان لکی در نوع خود زبانی بسیار غنی وگسترده می باشد که دارای صدها افسانه کهن،ضرب المثل،تمثیل،اشعار،چیستان ها (چئ که چئ که) و بطور کلی فرهنگ ادبیاتی اصیل و ایرانی است.

این زبان از حیث ساختمان و چهارچوب هیچگونه کم کسری ندارد.در بخش افسانه ها به حدود بیش از یک صد افسانه که در نوع خود بی نظیرند بر می خوریم. افسانه هایی که ریشه در اعصار و قرون بسیار کهن و قدیم ایران و جهان دارد. از این افسانه ها میتوان به عنوان ادبیات کلاسیک ایران باستان نام برد. این افسانه ها سینه به سینه و از نسلی به نسلی انتقال یافته و یصورت بکر و دست نخورده تا امروز باقی مانده است.

افسانه های رایج در ناحیه سیمره را بطور عمده میتوان به دو دسته تقسیم کرد:

• افسانه هایی که مخاطب عمومی و همگانی دارند
• و دیگر افسانه هایی که خاص کودکان و نوجوانان است و اصول روانشناختی کودکان و نوجوانان را در خود دارد.

لکها که در گذشته های نه چندان دور افسانه گویی را جز عادات و عرف معمول مجالس خانوادگی و  عمومی خود می دانستند،این افسانه ها را با ریتم و گفتاری آهنگین و                                                                                             بیشتر با زبان منظوم لکی دلنشین و همراه با ابراز احساسات بیان می کردند. تحقیق و بررسی روی این افسانه ها نشان می دهد که افسانه های مرسوم در لکستان از حیث گویش، پیام ومحتوا و نیز ساختار کلی و تاثیر گراری روی مخاطبین از ویژگی های علمی،روانی و در عین حال ساختمانی قوی و مستحکم برخوردارند. بطوریکه تاثیر غیر قابل انکاری به رشد و شکوفایی استعداد های حماسی و انسانی مخاطبین باقی میگذارد.

در کلیه افسانه های رایج در منطقه سیمره و بین لکها،آرمان های گم شده بشر،آرزوهای فروخورده و ایده آل های مدینه فاضله با بیانی روشن و شیوا و سخنی بلیغ و بدیع مطرح گردیده است. برخی از این افسانه ها که کودکان ونوجوانان می باشندمانند،(بزلی بزان)،(نازلی)،(بلورچک)و...کلیه ویژگیها شاخص های ادبیات کودکان را در در خود دارند.این دسته از افسانه های کودکان و نوجوانان ،مخاطب را بدون کمترین صدمات ناشی از ادبیات مدرن امروزی،مد نظر داشته و بگونه ای ساخته و پرداخته شده اند که علمی ترین اثرات شادی بخش،روحی و روانی،منطقی و عاطفه پاک انسانی را به مخاطب منتقل می کند و مکرر به او درس انسانیت می آموزد.بیشتر این افسانه ها به زبان لکی منظوم طرح و ارایه گردیده است. اشعار مربوط به بیان این سری افسانه ها به اندازه ای غنی و پر محتوا است و از چنان صنایع و عروض و قافیه و ساختمان شعری بر خوردارند که آدمی از گمنام بودن سرایندگان آن افسوس می خورد و از توانمندی و ذوق شاعر انگشت حیرت به دهان می برد.

در بخش چیستانها،ضرب المثلها،تمثیل و حکایت نیز حضور اشعار پخت و زیبا قابل توجه است. بر این اساس شاهنامه خوانی نیز رواج چشمگیر و همگانی و عمومی در میان اقوام لک زبان خطه سیمره دارد.

شعرای گمنام لک تمامی شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی، مثنوی مولوی و چندین دیوان معروف شعر فارسی دیگر را به زبان منظوم لکی برگردانده اند.بجز اینها که به نوعی مربوط به آثار قرون گرشته این منطقه می باشد درعصرحاظر نیز شعرای لک زبان بسیاری وجود دارند که به سرودن اشعاری نغز و پرمایع به زبان لکی و با استفاده از لغات واصطلاحات زیبای زبان لکی پرداخته اند. شاعران معروفی چون،مرحومان غلامرضاارکوازی، ملامنوچهرکولیوند، ملا حقعلی،سید یعقوب ماهیدشتی،نادرهرسینی،خان الماس،کریم کولیوند،کوچک هوزماننی(عثمانوندی)و...از این دسته شعرا هستند.که برخی سروده هایشان در کتابی تحت عنوان گلزار ادب لرستان که به کوشش مرحومان اسفندیارغضنفری امرایی وغلامحسین رضایی درهرسین طبع وبه چاپ رسیده،آمده است.بر خلاف ظاهر نام کتاب که گلزار ادب لرستان می باشد تمامی اشعار موجود دراین کتاب اعم از شعرای لر و لک به زبان لکی سروده شده است.

خطه سیمره بطور کلی از فکلوریک گسترده ای با مسائل و موضوعات تاریخی،سیاسی،اجتماعی،دینی وفرهنگی وسیعی برخورداراست که نشان دهنده قدمت و گستردگی و متمدن بودن این خطه از غرب کشورمان یعنی دره سیمره ومردم آن از دیرباز تاکنون می باشد.فرهنگ و ادبیات در دره سیمره بطور کلی دربرگیرنده زندگی آداب ورسوم انسانهای اولیه و ایده وآرمانهای آن دسته از انسان های عهد گذشته تا به امروز است.این منطقه ازهرحیث دارای اهمیت ویژه ای است که با تحقیق همه جانبه درخصوص آن می توان بسیاری از نکات گم شده و ناشناخته و مبهم در تاریخ کشورمان را یافت.بدون تردید  حفط یا نگهداری واقعیات تاریخی، فرهنگی و... درخطه باستانی سیمره خلایی را در بافت تاریخی،اجتماعی و فرهنگی سرزمین پهناور و کهن ایران بوجود خواهد آورد که امید است باستان شناشان،محققین و پژوهشگران و دانشمندان از آن غافل نمانند.واین خلا راباتحقیق وبررسی از روی اسناد و شواهد موجود و نهفته دردل دره مهرگان (سیمره)جبران نمایند.