ایل بیرانوند (بیرانون)

 سکندر امان اللهی بهاروند

بِیْرانْوَن (بِیْرِنْوَن ) ، از ایلهای لک زبان لرستان است . این ایل در زمان قاجاریان در صحنة سیاسی لرستان ظاهر شد و در شورشها و درگیری با قاجاریان و پهلوی سهم عمده ای داشت . بر اساس روایت محلی ، بیرانونها از نسل کسی به نام هجیالی یا هجالی اند که از حجاز به لرستان مهاجرت کرده است . او از حجاز به منطقة دلفان آمد و نزد بابابزرگ ، که اکنون مقبره اش زیارتگاه اهل حق است ، ماندگار شد و با دختر یکی از بزرگان دلفان به نام توشمال ] = کدخدا/ رئیس [ علوی ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای بیران و باجول شد که اولی نیای پانزدهم ایل بیرانوند و دومی بانی ایل باجولْوَند * یا باجُلان است ، اما به نوشتة والیزاده معجزی (ص 311) چند قرن پیش ، شخصی از عربستان به نام هجیالی ، که می گویند محرف کلمة «حجازی » است ، در معیت یکی از دُعاة علوی ، که احتمالاً از داعیان اهل حق و صاحب بقعة مشهور به «بابای بزرگ » بوده و قبرش در منطقة کاکاوند دلفان واقع شده ، به دلفان آمده است .

غار کلماکره

کلماکره غاریست طبیعی و باستانی در شهرستان پلدختر که زیبایی  قابل توجهی دارد. اشیاء به غارت رفته شامل ریتون ها، بشقاب ها،  پیکرک ها و بسیاری از انواع اشیاء بی نظیر می باشد که اکنون در موزه  هایی چون لوور، متروپولیتن و بریتیش میوزم به نمایش گذاشته شده  اند. تعدادی از اشیاء مربوط به این غار توسط مأمورین اطلاعات کشف و  در اختیار میراث فرهنگی قرار گرفت و اکنون در موزه ایران باستان و موزه  قلعه فلک الافلاک نگهداری میشوند. غار و اشیاء گرانبهای آن مربوط به  اوایل شاهنشاهی هخامنشی و اواخر مادهاست که در سال  1367 بصورت تصادفی توسط اهالی کشف و شوربختانه غارت شد. برای مشاهده  تصاویری از از این غار و اشیای آن به لینک ادامه مراجعه کنید.

  تبارهای گمشده زبان فارسی در زبان لکی (2)

رضا حسنوند « شوریده لرستانی»

براستی روشن نیست که چگونه عبارات و واژه های کتب ادب فارسی وارد زبان لکی شده است ومحققان باید این مسیر را به خوبی تحقیق نمایند تا هم دلیل راه یافتن این واژه ها در ادب لکی مشخص شود و هم بر اساس معانی بر جای مانده از واژگان دیر یاب متون فهمشان راحت تر شود.بارها پیش آمده و در محافل علمی و ادبی گره معنایی عبارتی از متون کهن را بر اساس لغات بجای مانده از همان تبار مبهم که در زبان لکی موجود بوده ،گوشزد کرده ام و نه تنها باعث حیرت دیگران شده بلکه،این سؤال به ذهن متبادر شده که اولا،زبان لکی چه ارتباطی به حوزه های شاهنامه و تاریخ بیهقی و کلیله ودمنه و  ... دارد ؟

موسیقی محلی از دیدگاه فرج علی پور

برای خواندن مصاحبه ای که در این زمینه توسط مینو صابری با استاد فرج علی پور صورت گرفته است به لینک ادامه مطلب مراجعه کنید.

  نگاهی به مقام پاوه موری(مور) ودیگر مقام های مرثیه ای تنبور

(مهندس حامد سلیمی)

یادآوری: این مقاله ارتباط زیادی با موسیقی قوم لک ندارد هر چند گویش دفاتر قدیم یارسان به زبان لکی نزدیک است.این گفتار حاوی اطلاعاتی کلی در مورد مقام های مرثیه ای یارسان است.

آغاز: مقام های باستانی مقام های کهنی هستند که از هوره ( نغمه های اهورایی ) ریشه گرفته اند و در باور برخی از اساتید مقام های بر گرفته از سرنا هستند.قدمت این مقام ها به قبل از اسلام بر می گردد, مانند مقام باریه که منسوب به باربد موسیقی دان بزرگ خسرو پرویز ساسانی است, و حتا استاد علی اکبر مرادی بنا به روایتی مقام سر ترز را به رستم دستان منسوب کرده و گفته بنا بر شاهنامه فردوسی رستم آن را در خوان چهارم با تنبور زده و خوانده است.

  عناصر کهن اساطیری در باورهای مردم لرستان(محمد اسدیان)

یادآوری: شوربختانه نگارنده این تحقیق به اشتباه  ابیات لکی را ابیات لری نامیده است. 

مقدمه:

لرستان پیشینه ای فراتاریخ دارد (گیرشمن 1374، ص 3، 54، 55، 59 / دیاکونف، 1357، ص 121)، آثار مادی و معنوی این سرزمین، نمودگار این دیرینگی شکوهمند و رازآمیز است. شعر و ادبیات شفاهی و موسیقی مردمی لرستان، خود جهانی رنگین و برخاسته از جلوه های گونه گون و ارزش های حیات اجتماعی - فرهنگی قوم لر و زیست بوم اوست. ژان پل سارتر نویسنده و فیلسوف فرانسوی بر آن بود که شعر پشت کلام است (سارتر، 1370، صص 20-18). شعر عامیانه لرستان مصداق بارز این معناست. در شعر عامیانه لری، شاعر با طبیعت یگانه است. نگاه او به آب، درخت، ماه و خورشید و دیگر عناصر طبیعت، جاندارپندارانه (animism) و این عناصر را با آدمی خویشاوند و در غم و شادی او همراه می داند:
بیا دیگر بار دوستیمان را نو کنیم
bure bekarim dusimân za nû
تو، درخت نارنج باش و من درخت لیمو
ton dâr-e nârenj men dâr-e limû
خوابِ مرگم برسد (که) هیچ نخوابیدم
xov-e margem bû ke kerdem xovân
نه من خوابیدم و نه (این) همهمه آب
na me xovem kerd na tâf-e ovân

با توجه به اینکه طایفه کاکاوند یکی از طوایف لک می باشد بر آن شدیم تا پایان نامه زیر را را در وبگاه قرار دهیم.

پایان نامه ی کارشناسی ارشد

بررسی جایگاه زن در ادبیات شفاهی طایفه ی کاکاوند

استاد راهنما: دکتر منیژه مقصودی

استاد مشاور: دکتر جلال الدین رفیع فر

دانشجو:  آذر خسروی ترازک

سال: شهریور سال 1382

چکیده :

     رساله‌ای که پیش روی شماست پژوهشی است که حاصل قریب به دو سال کار نظری و عملی است، راجع به مسایل زنان شکل گرفته و این مطلب را از دریچه ادبیات شفاهی انجام داده است، همانگونه که از عنوان رساله بر می‌آید «بررسی جایگاه زن در ادبیات شفاهی طایفه کاکاوند» هدف اصلی و اساسی، پژوهش ضمن جمع آوری و ثبت بخشی از ادبیات شفاهی جامعه آن بوده که با تحلیل محتوای متون ثبت شده به کنه اندیشه مردمان این ناحیه پی ببریم که چه صفات و خصوصیاتی را به زنان نسبت میدهد و چه انتظاراتی از زن در میان آنها وجود دارد.

دریای کاسپین، نژاد کاسیت و قوم لک

در باور بسیاری از پژوهشگران لک ها از اقوام کاسیان یا کاسیت ها هستند که  در حدود دو هزار سال پیش از میلاد مسیح از شمال قفقازیه و از طریق آذربایجان به دامنه های زاگرس و شهر های غربی ایران و شرقی عراق مهاجرت کردند.لک ها در ابتدا در نواحی دریای خزر سکونت می کردند و به همین دلیل نام قوم خود را روی دریای خزر (کاسپین) گذاشتند.

گویش های لک ها پلی میان شاخه شمال غربی  و جنوب غربی است و شباهت هایی نیز به زبان کردی و لری دارد.  امروزه لک ها ،در استان های آذربایجان غربی ،لرستان ،کرمانشاه ،همدان  و ایلام زندگی می کنند.

اسدآباد همدان را بشناسیم

تعدادی از روستاهای شهرستان اسد آباد در استان زیبا و تاریخی همدان  از جمله اهالی روستاهای خنداب و قاسم آباد به زبان لکی  سخن میگویند.

بررسی انسان شناسی موقعیت کودک در شهر نورآباد-شهرستان دلفان

   گردآورنده: خدیجه رحمتی

استاد راهنما: دکتر فکوهی- دانشگاه تهران 

این تحقیق پژوهشی انسان شناختی در حوزه ی موقعیت کودکان در شهر نورآباد مرکز شهرستان دلفان، واقع در استان لرستان است. من با این محل آشنایی کافی داشتم و این آشنایی، امکان تحقیق گسترده تر در این زمینه را برایم فراهم می کرد.

در واقع افرادی که در شهر زندگی می کنند، این تجربه روی زندگی آنها تاثیر عمیق و نهایی دارد. البته سن، در تیپ رابطه ی افراد با شهر تاثیر می گذارد و در این تحقیق می خواهم بدانم که رابطه ی کودکان به عنوان یک گروه اجتماعی، با شهر چگونه است و چون نمی خواستم در این مورد پیش داوری کنم، به بررسی آن پرداختم.

من در این تحقیق از روشهای مختلف استفاده کردم. از مشاهده، مصاحبه (که لازمه ی آن ایجاد رابطه ی مناسب با کودکان بود) استفاده کردم. کودکان در هر جامعه ای شکننده و تحت کنترل اند وکنشگرانی هستند، که استقلال کامل ندارند. پس برای تحقیق در مورد آنها، ابتدا باید اعتماد آنها و خانواده هایشان را جلب کرد .

من دراین تحقیق تصور کودکان از شهر نورآباد و زمان های حضور آنها در شهر و تاثیر جنسیت در حضور آنها، کودکان و امنیت شان در شهر نورآباد پرداخته ام.

شهر نورآباد که قدمت زیادی ندارد، هنوز تا حدودی ویژگیهای جامعه ی عشایری دارد و این مساله باعث حضور پررنگ تر کودکان دراین شهر، نسبت به شهر های مدرن شده است.

بررسی فرهنگ سیاسی و نظام طایفه ای شهر دلفان

خانم منصوره بلخاری، کارشناس ارشد انسان شناسی،  

مقدمه و طرح مساله:
این رساله شامل پنج فصل است: در فصل اول محقق به کلیات تحقیق پرداخته است و طرح مسئله، ضرورت تحقیق، اهداف تحقیق، سؤالات تحقیق، روش شناسی تحقیق، جامعه آماری و تعریف مفاهیم را آورده است. فصل دوم شاملادبیات تحقیق است که در دو بخش مطالب را ارائه می دهد. بخش اول پیشینه تجربی تحقیق و بخش دوم مبانی نظری که به توضیح تمامی مفاهیم مورد نظر در تحقیق پرداخته است. فصل سوم پیشینه تاریخی ـ جغرافیایی لرها و لک های دلفان و طوایف شهر را ارائه می دهد. فصل چهارم به تحلیل یافته های تحقیق اختصاص دارد و بر موضوع امر سیاسی و خویشاوند گرائی و ارتباط آنها با دیگر مسائل از جمله مذهب، اقتصاد، مشارکت مدنی و سیاسی و ... تاکید می کند. فصل پنجم، فصل پایانی کار است یک نتیجه گیری کلی و عنوان مأخذ و منابع ارائه شده است.

مشخصه لک زبانان صداقت و پاکی است

رضا حسنوند: مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور الشتر

ایرانی بودن فخری است که  هرقومیتی دربرابر آن رنگ می بازد و هرزبانی در ساحت آن احساس بیخودی می کند  زیرا فخر بر ایرانیان سترگ و بشکوه سر را بر اوج آسمان می برد و فلک را به حسادت وا میدارد اما در این میان هستند اقوامی که در این خانواده دارای اصلی و نسبی هستند و در سایه سار ایران بزرگ خودی می نمایند و بر خویش می بالند و با انتساب به ایران کهن این فخر نیز می برازدشان.

برای دانلود دوبیتی های زیبای فارسی و لکی "باباطاهر عریان" به لینک ادامه مطلب مراجعه نمایید.
وجود سیل عظیم واژگان لکی در دوبیتی های فارسی و لکی "باباطاهر عریان" بی شک از زیبایی های این اشعار است.

برای نمونه بر برخی از واژگان لکی در دوبیتی های "باباطاهر عریان " اشاره میکنیم:

سوته دل: به معنای دل سوخته

بکه: فعل امر لکی است: بکن

نذونی: در لکی به معنای نمی دانی است

و هزاران واژه دیگر لکی که با خواندن اشعار این عارف و شاعر بزرگ به لکی بودن آن ها پی خواهید برد.

سیدمجتبی میرمیران  مدیرگروه ادبیات دانشگاه گیلان گفت: تهیه‌ی اطلس زبان‌شناسی ایرانی، ثبت گویش‌های رو به زوال و فراهم کردن مواد ایرانی‌تبار برای واژه‌سازی و واژه‌گزینی می‌تواند یاریگر زبان فارسی باشد.

زاگرس نشینان قوم لک

منبع: مجله خانواده سبز

زاگرس نشینان قوم لک

    قوم لک یکی از اقوام ایرانی ساکن در منطقه غرب ایران هستند و به عبارتی جزو زاگرس‌نشینان به حساب می‌آیند. این مقاله به بررسی وضعیت جغرافیایی و سرزمین لک‌ها، زبان و موسیقی، مذهب، آداب و رسوم و مراسم ازدواج آنان به طور خلاصه می‌پردازد.
    
     پراکندگی جغرافیایی

   لک‌ها از حیث پراکندگی در میان چهار استان غرب کشور قرار دارند. یعنی درجنوب استان همدان، شمال غربی و غرب استان لرستان، شمال شرقی و شرق استان کرمانشاه و قسمتهای شمالی استان ایلام، زندگی می‌کنند...
    گفتنی است در زمان فتحعلی شاه قاجار چند تیره از لک‌ها به ظهران چای زنجان رفته و ساکن شدند. ویلیام پرایس که سمت منشی‌گری سرگور اوزلی را داشت به هنگام سفر طولانی خود از بوشهر به آذربایجان در این ده ‌ماند و در سفرنامه خود به نام منزل به منزل، در منزل 54 از آنها یاد کرده است.
      

تاریخچه ایل ها و اقوام چَهاردُوْلی ها در شهرستان شاهین‌دژ (از طوایف بزرگ لکها)

   قبل از پرداختن به تاریخ این طایفه لازم است به شبهه برخی از لرها وکردها پاسخ داده شود که لکهای باستانی ایرانی را هر کدام به خودشان منتسب می کنند، لکها از لحاظ فرهنگی، حساسی و مذهبی و بسیاری از مولفه های قومی خصوصا پوشش (کردی و لری) خود را مستقل از قوم کرد و لر می دانند. زبان لکی یک زبان زیبا و آهنگین است که در غرب ایران استفاده می شود. اما نام و آوازه اش هنوز پس از عمری طولانی و دراز زیاد گسترش نیافته است و بیشتر جزء زبان لری و یا کردی و یا فارسی به گویش کردی محسوب می شود.

کتاب "شاهنامه لکی"  به کوشش آقای "حمید ایزدپناه" گردآوری و تحصیح و ترجمه شده است که نقد هایی را نیز در پی داشته است.

برای شما نسخه ی pdf این نقد را (کلیک کنید) برای دانلود در وبگاه قرار داده ایم.

برای دانلود و مشاهده ی نقدی بر شاهنامه لکی نوشته دکتر جلال خالقی مطلق بر روی این لینک کلیک کنید. 

  شعرحماسی لکی: بیستون

شعر حماسی بیستون (از کیومرث امیری کله جویی ملقب به لک امیر) که به زبان لکی است، بدون شک غیرت هر ایرانی را در افسوس بر از دست رفتن سرمایه های ایرانی در طول تاریخ کهن تحریک می کند.

متن شعر بر طبق دستورالخط زبان لکی (اثر فرزاد عزیزی) نوشته شده و تمامی اسامی خاص با نگارش فارسی تایپ شده اند. (ایران، بیستون، قباد، رستم، سهراب، مانی، مزدک، کورش، بیژن، نیما، گیو، شاهنامه، شیروده، فرهاد، شیرین، نکیسا، سیاوش، پویار، بزرگمهر، ضحاک، کاوه، مازیار، ایوان کسری، بابک، یعقوب لیس، اوستا، زرتشت، خسرو، اسکندر مقدونی، ساسانی و ...)

    قداست شاهنامه فردوسی در بین لکها

برگرفته از کتاب "بومیان دره مهرگان" نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی

شاهنامه ی حکیم ابوالقاسم فردوسی حماسه سرای بزرگ ایرانی بدون تردید از بزرگترین کتب نگاشته شده توسط ساکنان سرزمین پرشیا است. اقوام لک ایرانی به عنوان بومیان باستانی این سرزمین، تعصب و غیرت ایرانی بودن خود را در برگردان شاهنامه به زبان لکی نشان داده اند. لازم به یادآوری است که تمامی شاهنامه ی فردوسی توسط شعرای گمنام لک منطقه سیمره به زبان لکی منظوم برگردانده شده است.

افسانه های لکی به عنوان ادبیات کلاسیک ایران باستان

برگرفته از کتاب "بومیان دره مهرگان" نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی

فرهنگ و ادبیات امروزی مناطق لک زبان در منطقه ی سیمره را می توان فرهنگ و ادبیات شفاهی و غیر مدون نام نهاد. هرچند از روی آثار برخی اسناد بجا مانده از گذشتگان،چون صفحاتی از کتاب اوستا که در روی پوست آهو و به خط اوستایی با بسیاری از واژه های لکی نوشته شده و بعضن در منطقه پیدا شده است و نیز سفالها و سنگ نبشته های زیاد موجود در منطقه این احتمال وجود دارد که روزگاری همه فرهنگ و ادبیات لک که گفته میشود زبان ایرانیان باستان و زبان ساسانیان وبی تردید زبان سلسله زندیان بوده است،بصورت مکتوب ان روزگار وجود داشته است.

  تقویم لکی (گاهنامه لک: Laki Calendar)

ماه هایی که در تقویم لکی وجود دارند بازمانده ی ایران باستان و تعالیم میترا پرستی است. به گونه ای که لک ها همانند ایرانیان باستان، اول آبان را ابتدای زمستان می دانند. ماه های لکی و معادل های آنان در تقویم ایرانی در زیر نگاشته شده است.

همانگونه که در جدول بالا دیده می شود، مردمان نیک پندار لک با الهام گرفتن از طبیعت و روزگار در حال گذر، بهترین واژگان را برای نامگذاری ماه های سال لکی برگزیده اند.

نمونه های اینچنینی از ابتکار و فرهنگ غنی مردمان لک، بسیار است که متاسفانه در سال های اخیر با افزایش نرخ شهرنشینی و گرایش به زبان فارسی ، این داشته ها در حال فراموشی هستند. به امید روزی که مردمان لک به فرهنگ غنی و تاریخ چنیدین هزار ساله ی خود آگاهی یابند.

ایلات و طوایف لک بطور مطلق در عصر حاضر

(برگرفته از کتاب بومیان دره مهرگان: نوشته رستم خان رحیمی عثمانوندی)

عثمانوند یا هوزمانن: منطقه ی عثمانوند در جنوب کرمانشاه

جلالوند 1: در جنوب کرمانشاه و همجوار عثمانوند

جلالوند 2: کرند غرب در کرمانشاه

بالوند: هلیلان، زردلان و ماهیدشت

یک نوشتار، هزاران گفتار 1

یک نوشتار، هزاران گفتار عنوان  نوشتارهایی خواهد بود که در آن ها واژگان ناب زبان لکی که دارای یک شیوه ی نگارشی و چندین شیوه ی گفتاری هستند، به همگان پدیدار می گردد.

به عنوان آغازین گام از "گر" شروع می کنیم.

1)     اگر "گر" را با کسره ی "گ" و سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "لحظه و اندک زمان است". برای نمونه "یه گر" به معنای" یک لحظه" است

2)     اگر "گر" را به کسره ی "گ" و تشدید سکون روی "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "خوش ذائقه و نوشیدنی و ماست دلنشین " است.برای نمونه "آو گر" به معنای "آب زلال" است.

3)     اگر "گر" را با فتحه ی "گ" و تشدید سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "کچل" است.برای نمونه "آیم گر" به معنای "آدم کچل " است.

4)     اگر "گر" را با فتحه ی "گ" و سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "نگریستن" است. برای نمونه "آیم یه گر" به معنای فرد یک دنده است.

5)     اگر "گر" را با ضمه ی "گ"، فتحه ی چسبان پس از آن و سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "گوساله" است.

6)     اگر "گر" را با ضمه ی "گ"، فتحه ی چسبان پس از آن و تشدید سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "تنور و آتش خانه " است.

7)     اگر "گر" را با فتحه ی "گ"، و سکون "ر" بخوانیم، آنگاه این واژه به معنای "جرعه " است. برای نمونه "گرگر آو" به معنای جرعه جرعه ی آب است.

چشم انتظار دیدگاه ها و پیشنهادات شما هستیم.

خود آموز الفبای زبان لکی

نگارنده: فرزاد  عزیزی کدخدایی

گویش یا زبان لکی  هم گروه گویش های  فیلی ، کرماشانی ،کلهری ، گروسی ،و خانقینی است که درناحیه ی لکستان  شامل غرب لرستان یعنی کوهدشت ، نورآباد،الشتر و چغلوندی(بیران شهر) ، هرسین ، دره شهر ،آبدانان ،صحنه، کنگاور و بخشهای از خرم آباد،نهاوند،بروجرد،ایلام ،کرمانشاه و همدان با آن صحبت می شود .

در این حوزه شاعران بزرگی از قرن ها پیش تا کنون شعر هایی را سروده اند که از آن جمله می توان به ملاپریشان سلسله ای (الشتری) (ق 8) ،ملا منوچهر ، ملاحق علی ، غضنفری،ترکه میر آزادبخت ، حسنوند و  ..... اشاره کرد.  همچنین بیشتر شعر های مذهبی یارسانی ها (اهل حق) نیز به این زبان می باشد.

پهلویانه (فهلویات) که  شعرهایی با شاعر نامشخص می باشند نیز بین مردم این منطقه رایج است که سینه به سینه نقل شده اند  و در مراسم شادی و عزا خوانده می شوند(1)

متاسفانه این گویش  فاقد گونه ی نگارش روشنی می باشد و هر نویسنده ای بنا بر سلیقه ی خود دست به کشف حروفی برای خود نموده است .

 در این مقاله سعی شده با الهام از شیوه ی نگارش کردی  حروف الفبایی برای این گویش تهیه گردد که امید است مورد توجه محققان عزیز قرار بگیرد لازم به ذکر است که این حروف زبان لری و بختیاری را نیز می تواند در بر بگیرد  .اصل اساسی در این شیوه ی نگارش " برابری و یکسانی تلفظ و نوشتن کلمه" می باشد . این حروف به صورت زیر می باشند:

آا ،ب،پ ،ت ، ج ، چ ، ح ، خ ، د ، ر ، ڕ، ز، ژ، س ، ش ، ع ، غ ، ف ، ق ، ک ، گ ، و ، وو ، ۆ ، ل ، ڵ  ، م ، ن ، ه ،هه ،ی،ێ ،ڤ

که در زیر آوا نوشت آنها همراه با مثال هایی  آورده شده است.  با توجه به جدول بالا می توان نوشت:

1-      در الفبای لکی 8 حرف جدید اضافه شده است که عبارتند از :( ه ، و ،وو ، ۆ ، ێ، ڕ ، ڵ ، ڤ )

2-      در الفبای لکی شش حرف حذف شده است که عبارتند از : (ط ، ث ، ص ، ذ ، ظ ، ض)توجه : به نظر شما  این کلمات چه معنی ایی می دهند ؟  درد ، برد ، لر،کشت ،کرحروف اضافه شده : * درالفبای لکی فتحه ( --َ - ) به صورت  "(ـه ، ه)" نوشته می شود مانند:           له ک (لک) ،  به رد (سنگ) ، خه م (غم) ، فه رزاد (فرزاد)، ڵه‌ ڕ (لاغر)،سه ر(سر) ، ده رد(درد) * درالفبای لکی بجای ضمه ( -- ُ-  ) از "  واو  " بزرگ استفاده می شود مانند:           لور(لر) ، کوشت (کشت) ، گومان (گمان) ، گوراز (گراز) ،مونگ (ماه) ، سور(لغزنده)،دوڕد (کار بد)* در الفبای لکی برای کسره نمادی در نظر گرفته نشده است بنابراین هر کلمه ی بدون نماد ، کسره     می تواند باشدمانند:کڕ (نشانه) ، ڵڕ(گیجی)، کشت (کشت و کار) ، برد(بردن)، هاتن(آمدن) ، بن (ته)* در الفبای لکی بجای (او) از"   وو  " استفاده می شود مانند:        دروو (دروغ) ، دوو (دوغ) ، نوو (نو) * در الفبای لکی  حرف ویژه ای وجود دارد که معادل آن در فرانسوی و آلمانی نیز پیدا می شود U,O  که در لکی به صورت   "  و  "   با دو نقطه روی آن نوشته می شود مانند:      رؤین (روغن ) ، شؤی (شوهر) ، خؤیه (خواهر)* در الفبای لکی دو < ی> وجود دارد یکی مانند فارسی می باشد و دیگری  یای کم صدا ست که معادل دو کسره است و به صورت "   ێ  " معمولی است اما یک 7 کوچولو بالای آن است  یُِِ ، یِّا  مانند:         شێر(شیر درنده) ، اێسه (حالا) ، لێو (لب)، * در الفبای لکی دو < ر> وجود دارد که یکی معادل فارسی می باشد ودر دیگری  زبان آن را مشدد و با لرزش تلفظ می کند که به صورت"      ڕ    " معمولی با یک 7 کوچلو در زیرش نوشته می شود مانند:         پڕ (پر) ، چڕین (آوازخواندن) ، کوڕ (پسر ) ، اڕا (برای) ، هه ڕه (اره)* درالفبای لکی  دو نوع ل وجود دارد که نوع اول مانند فارسی می باشد مانند  مه ل( پرنده) ، مل (گردن)، که ل (شکاف)  اما در نوع دوم زبان سنگین و غلطان تلفظ می شود و به صورت"     ڵ     " معمولی با یک 7 کوچک در بالایش نوشته می شود مانند:  کوڵ (کوتاه) ، گوڵ (گل) ، دڵ (دل) ، که ڵ (گوزن)  * در لکی حرفی بین < ف > و < و > وجود دارد که مانند V لاتین تلفظ می شود و در لکی به صورت ق سه نقطه    "   ڤ  "  نوشته می شود ، صدای این حرف شبیه صدای وزیدن باد است مانند:      هه ڤده (هفده) ، گه ڤوه (گبه ، فرش)، گڤه ( صدای وزش باد) ، گڤن ( موی مجعد ،نوعی گیاه) پرسش:چه دلیلی برای حروف اضافه شده وجود دارد؟   چنانچه به خط های  باستانی مانند خط میخی ، اوستایی ، یونانی  ، هندی و چینی و خط های جدید لاتین و . . .  نگاهی بیاندازیم در هیچ کدام از این حروف فتحه و ضمه و کسره جز حروف فرعی نمی باشند بلکه مانند سایر حروف و در کنار آنها هستند اما در خط عربی به علت تنوع تلفظ وزیاد شدن حروف مجبور شده اند که که آنها را به صورت فرعی بنویسند که اکنون  در عمل نوشته نمی شوند در فارسی به علت افزایش 4 حرف اوضاع   بدتر شده است  بطوریکه حروف 32 تاگردیده  اما هنوز   مشکل نوشتاری وجود دارد و ماها بیشتر کلمه ها را در ذهنمان حفظ کرده ایم و اگر کلمه ای را قبلا ندیده باشیم ممکن است در نخستین بار نوشتش دچار مشکل شویم ، در مورد سایر حروف نیز بایدگفت این از قوت های گویش لکی می باشد که دارای تلفظ های بیشتر ی نسبت به فارسی می باشد مانند شێر و شیر ، هر چند در زبان فارسی باستانی این تنوع تلفظ وجود داشته است.   پرسشچه دلیلی برای حروف حذف شده وجود دارد؟گفتیم در این شیوه ی نگارش  اصل برتلفظ می باشد بنابراین حروف ( ط ، ص ،ث ، ض، ذ ،ظ ) در تلفظ لکی و حتی فارسی هیچ تفاوتی با حرف های ( ت ، س  ، ز ) ندارند  در صورتی که در زبان عربی این گونه نمی باشد و تفاوت تلفظ مثلا بین ث و س و ص  بسیار مشهود است  ، همین امر باعث گردیده که قران خواندن فارسی زبان ها( در سطح اماتوری) با اشتباه همراه باشد و قران را با تلفظ صحیح آن نخوانند بلکه با همان تلفظ فارسی آن را بخوانند در صورتی که در زبان عربی با تغییر تلفظ معنی هم تغییر می یابد.   تغییراتی در سالهای اخیر در مورد کلمات  طهران = تهران ، طهمورث = تهمورس ، اطاق = اتاق و . .   در زبان فارسی صورت گرفته است خود معید این ادعاست ، استفاده از این کلمات جز سخت تر کردن نوشتار واملا هیچ کاربرد دیگری ندارد برای مثال در خط فارسی کنونی واژه ی استیضاح را به 96 شکل می توان نوشت و خواند  زیرا در برابرواج  S سه حرف(ث،س،ص) ودربرابر Tدوحرف (ت ،ط) و در برابرZ  جهار حرف (ض،ظ،ذ ،ز)    وجود دارد و ح وإ،ع وهـ نیز مانند هم هستند، بنابراین  (2*3*2*4*2=96)به عبارتی ما شیوه ی نوشتار بیشتر این کلمات را به ذهنمان سپرده ایم  که این خود به عنوان مشکلی برای گسترش زبان فارسی در آمده است  زیرا فاقد قانون و قرارداد خاصی است  صحت این گفته را می توانید ازفارسی اموزان خارجی پرس و جو نمایید.

به چند نمونه ی دیگر توجه نمایید:تناب ( طناب ) ، سه تل (سطل) ، سانیه (ثانیه) ، سروه ت (ثروت) ، سابوون (صابون)حالا مپرسم معنی این کلمه لکی که به خط فارسی نوشته شده یعنی چه ؟پل ؟برای فهم درست معنی این کلمه باید حتما به جمله نگاه کرد  اما اگر به خط لکی آن را بنویسیم داریم:په ڵ (شاخه درخت)پڵ ( غلتیدن)پول ( پل راه)په ل ( دامنه کوه )بنابرین به راحتی خواننده با نوشته ارتباط برقرار می کند و احتیاجی به جمله نیست ، شاید پرسیده شود از فتحه و ضمه استفاده می کنیم مثلا پُل  اما چنانچه در بالا آورده شد چون فتحه و کسره جزء حروف فرعی می باشند در عمل نوشته نمی شوند و اگر هم نوشته شوند شاید حمل بر نوسواد بودن فرد باشد بنابراین با یک تغییر کوچک اما اساسی خواندن راحت تر و سواد آموزی راحت تر گردیده است.  

منابع:

  1)- فهلویات ( پهلویات )           عسکری عالم ، 1383